امام علیه السلام پس از رسیدن به خلافت، به خاطر شرایط حاکم بر جامعه در دوران خلفای پیشین همچون قبیله ‏گرایی، اشرافی ‏گری مفرط و عدم اجرای حدود، برای سامان دادن به اوضاع بی ‏سامان، اولین قدم را اجرای اصلاحات همه جانبه و متوازن می ‏دانست و برای اجرایی کردن آن نیز دست به اقداماتی زد.

باید توجه داشت که هدف ادیان الهی در سطح اجتماع، چیزی جز برپاداری عدالت نبوده است و اسلام ـ به طور خاص ـ گردش عادلانه مال را در سطوح مختلف جامعه، از آشکارترین مظاهر حضور دین در جامعه برمی ‏شمرد و بر همین اساس، بزرگ ترین مشکل انسان را در طول تاریخ ظلم اقتصادی می ‏داند. اقتصاد و عدالت اقتصادی نیز در نظر امام علی علیه ‏السلام جزو اولین اولویت‏ ها در آیین زمامداری می ‏باشد که امام علیه ‏السلام جان مبارک خود را نیز در این راه فدا کردند.

امام علیه السلام پس از رسیدن به خلافت، به خاطر شرایط حاکم بر جامعه در دوران خلفای پیشین همچون قبیله ‏گرایی، اشرافی ‏گری مفرط و عدم اجرای حدود، برای سامان دادن به اوضاع بی ‏سامان، اولین قدم را اجرای اصلاحات همه جانبه و متوازن می ‏دانست و برای اجرایی کردن آن نیز دست به اقداماتی زد.

فرهنگ سازی عمومی امام علیه السلام ابتدا با پند و موعظه، به تبیین مسائل مختلف پرداخت و سپس با الگوسازی که توسط شخص امام علیه ‏السلام، سلوک آن حضرت و حسن انتخاب کارگزاران، آن را به جامعه عرضه کرد. امام علیه السلام تمام توان و تلاش خود را در بازگرداندن فرهنگ اصیل دوران پیامبر اکرم صلی ‏الله ‏علیه ‏و ‏آله در جمع مسلمین به کار بست و این، در حالی بود که آن حضرت، خود دارای جمیع خصائل نیکو بود.

امام در سخنان فراوانی ـ با توجه به محیط جامعه در زمان خلفای پیشین ـ به تعریف دنیا، دنیازدگی،هشدار نسبت به آن و مرگ آگاهی پرداخته است.

« …. پس در دنیا توشه برگیرید تا خود را در فردای قیامت در امان دارید…».(۱)

عمر کوتاه و گذران دنیا و شناخت و ماهیت دنیا

 قناعت، از فضیلت های مهم اخلاقی و صفات پسندیده انسانی است که از گرفتار شدن انسان به رذیلت دنیادوستی که ریشه همه خطاهاست، جلوگیری می کند.

برخورداری از بی نیازی مادی و داشتن ثروت و امکانات بیشتر مالی، یکی از خواست های مهم افراد بشر در زندگی است. اغلب به خاطر افراط، عده ای آن چنان فریفته مال و ثروت می شوند که تمام لحظات زندگی شان را صرف تحصیل آن می نمایند و گمان می کنند که با این روش به بی نیازی دست خواهند یافت؛ غافل از آنکه فقر و دارایی ریشه در نفس آدمی دارند. اگر انسان به تهذیب نفس بپردازد، در عین کم داشتن قانع و بی نیاز می شود، ولی اگر از این امر غفلت کند و حرص و آز در وجود او ریشه بدواند، هرقدر ثروتمند باشد، بی نیاز نمی شود.

قناعت، از فضیلت های مهم اخلاقی و صفات پسندیده انسانی است که از گرفتار شدن انسان به رذیلت دنیادوستی که ریشه همه خطاها

کار و تلاش برای زندگی

 

---

 

یکی از عوامل اضطراب و دلهره که همواره گریبانگر بشر بوده، ترس از خرج و مخارج زندگی است. اینکه آیا در آینده درآمد کافی برای زندگی خواهم داشت یا خیر؟! آیا می توانم از عهده ی هزینه ی تحصیل و دانشگاه برآیم یا خیر؟! تکلیف شغل و ازدواج و زندگی مشترک من چه می شود؟! و … که این قبیل از نگرانی های پوچ و بی اساس متأسفانه به زندگی بسیاری از ما انسان ها راه یافته، و فضای

گزیده‌ای از نصایح پیامبر اعظم (ص) به حضرت علی (ع)

«حماد بن عمر» از امام صادق (ع) روایت کرده است که آن بزرگوار توسط پدران گرامی خود از امیرمؤمنان علی (ع) نقل کرده است که پیامبر (ص) به او فرمود:

 ای علی :به تو وصیتی می‌کنم که آن را نگهدار و رعایت کن و تا وصیت مرا نگه می‌داری و رعایت می‌کنی همواره در خیرخواهی بود.

ای علی:  هرکس خشمی را که می‌تواند ابراز و اعمال نماید فرو برد خداوند روز قیامت به او امن و امانی عطا می‌فرماید که لذت آن را درمی‌یابد.

ای علی:  هرکس به هنگام مرگ خوب و عادلانه وصیت نکند در مروت و جوانمردیش نقص و کمبودی است و به مقام شفاعت نائل نمی‌شود.

ای علی:  برترین جهاد آن است که انسان صبح که برمی‌خیزد درصدد ظلم و ستم به کسی نباشد.

ای علی : هرکس مردم از زبان او بترسند از دوزخیان است.

ای علی:  بدترین مردم کسی است که مردم از بیم بدگویی و بدزبانی او احترامش کنند و بدی او نقل شود.

ای علی:  بدترین مردم کسی است که آخرتش را به دنیایش بفروشد و بدتر از آن کسی است که آخرتش را برای دنیای دیگری بفروشد.

ای علی:  هرکس عذر عذرخواهی را چه راستگو باشد چه دروغگو نپذیرد به شفاعت من نائل نمی‌شود.

ای علی : خدای متعال دروغ را در کار خیر و اصلاح (میان افراد) دوست می‌دارد و

شیخ صدوق از پیامبر (ص) روایت کرده است که آن بزرگوار از امور بسیاری نهی فرموده ، و نهی از برخی حاکی از حرمت آن و از برخی حاکی از کراهت است .

۱- پیامبر (ص) از خوردن در حال جنابت نهی فرمود.

۲- از مسواک کردن در حمام
۳- آب دهان یا بینی در مساجد افکندن

۴- مساجد را راه عبور قرار ندهید و از آنها مگذرید تا دو رکعت نماز در آن بگزارید.

۵- و از آنکه کسی زیر درخت میوه دار یا میان راه بول کند نهی فرمود.

۶- از آنکه انسان با دست چپ یادر حالی که تکیه داده غذا بخورد  نهی فرمود.

۷- و از گچکاری و سفید کردن مقبره ها و نماز خواندن در آنها نهی فرمود.

۸- و فرمود : وقتی یکی از شما (مسلمانان) در جای باز و و بی حفاظی شستشو و غسل می کند مراقب باشید عورت خود را پوشیده دارد.
۹-  و از بول کردن در آب راکد نهی فرمود.

۱۰- و فرمود وقتی به مستراح می روید رو به قبله ننشینید.

۱۱- از مویه و زاری کردن در مصیبت نهی فرمود.

جبرئیل در پاسخ به سؤال پیامبر از اخلاص:
مخلص کسی است که از مردم هیچ نخواهد تا خود بدان دست یابد و هرگاه بدان دست یافت خشنود شود و هرگاه چیزی از آن نزدش باقی ماند به دیگران بخشد زیرا کسی که از مخلوق چیزی نخواهد به عبودیت برای خدای عز و جل اقرار کرده است و چون به نیاز خود رسید و خشنود گشت از خدا خشنود شده است و هرگاه آنچه برایش باقی مانده برای خدای عز و جل ببخشد به مرتبه ی اعتماد به پروردگارش رسیده است.

میزان الحکمه/جلد سوم/ص ۱۴۲۹

امام علی (ع) فرمودند:

هر چیزی آفتی دارد:

آفت علم، فراموشی است.

آفت عبادت، ریا

آفت خرد، خودپسندی

آفت نجیب زادگی، تکبر

آفت زیرکی، خودستایی

آفت بخشندگی، زیاده روی

آفت شرم و حیا، ناتوانی

آفت بردباری، خواری

و آفت نیرومندی زشت گفتاری و بد کرداری.

*****************************

ترس آفت است.

هوس آفت خردهاست.

آفت ایمان، شرک است

آفت یقین، شک است.

آفت نعمتها، ناسپاسی است.

آفت طاعت، نافرمانی کردن است.

 آفت بزرگ زادگی، تکبر است.

آفت هوشمندی، حیله گری است.

آفت سخاوت، منت گذاری است.

آفت دین، بدگمانی است.

آفت خرد، پیروی از خواهشهای نفسانی است.

آفت بلند پایگی، موانع قضا و قدر است.

آفت نفس، شیفتگی به دنیاست.

آفت مشورت، درهم شکستن آراء است.

آفت شاهان، بدرفتاری است.

آفت دانشمندان، جاه طلبی است.

آفت زمامداران، بی سیاستی است.

آفت ارتش، سرپیچی از فرماندهان است.

آفت ریاضت کشیدن، چیره شدن عادت است.

آفت رعیت، نافرمانی کردن است.

آفت پارسایی ، کمی قناعت است.

آفت قاضیان، طمع است.

آفت کارها،  ناتوانی کارگزاران است.

آفت آرزوها، رسیدن اجل است.

آفت وفاداری، پیمان شکنی و بدعهدی است.

آفت دوراندیشی، کار از کار گذشتن است.

آفت امانت، خیانت است.

آفت فقیهان، ناخویشتنداری (از بدیها) است.

آفت بخشش، ولخرجی است.

آفت معاش، سوء مدیریت است.

آفت سخن گفتن، پرگویی است.

آفت توانگری، بخل است.

آفت آرزو، اجل است.

آفت نیکی، همدم بد است.

آفت قدرت، ستمگری و سرکشی است.

سرآمد آفتها، شیفتگی به لذتها (و خوشگذرانی) است.

بدترین آفتِ خرد، خود بزرگ بینی است.

میزان الحکمه/جلد اول/ ص ۱۵۱ و ۱۵۲

پیامبر خدا (ص) فرمودند:

آفت زیرکی، خود ستایی است.

آفت شجاعت، تعدّی است.

آفت گذشت، منت است.

آفت زیبایی، غرور است.

آفت عبادت، سستی است.

آفت سخن، دروغ گفتن است.

آفت علم، فراموشی است.

آفت بردباری، سبکسری است.

آفت شرافت خانوادگی، فخر فروشی است.

آفت بخشندگی، اسراف است.

آفت دین ، خواهشهای نفسانی است.

میزان الحکمه/جلد اول/ ص ۱۵۱

پیامبر اکرم (ص) فرمودند:

• معنای حسن خلق این است که اگر دنیا به انسان رو کرد، راضی و خشنود باشد و اگر رو نکرد، خشمگین و ناراحت نشود. کنزالعمال: ۵۲۲۹

امام علی (ع):

• خوش‌خویی در سه‌چیز است: دوری‌کردن از کارهای حرام، طلب‌ حلال و فراهم‌آوردن آسایش و رفاه برای خانواده. بحارالانوار: ۷۱/۳۹۴/۶۳

امام صادق (ع):

• حسن خلق این است که نرم‌خو و مهربان باشی، گفتارت پاکیزه و مؤدبانه باشد و با برادرت با خوش‌رویی برخورد کنی. معانی‌الاخبار: ۲۵۳/۱

امام هادی (ع):

• فروتنی و حسن‌خلق در آن است که با مردم چنان کنی که دوست داری با تو چنان باشند. المحجه‌البیضاء: ج۵، ص۲۲۵