🟢 مراتب یقین:
علمای اخلاق معتقدند یقین درجه‌های مختلف دارد.
به گفته فیض کاشانی حدیث پیامبر(ص) که می‌گوید:‌ «عیسی بن مریم روی آب راه می‌رفت و اگر یقین بیشتری داشت در هوا نیز راه می‌رفت»
[ری‌شهری، میزان الحکمه، ۱۳۷۹ش، ج۱۴، ص۷۱۸۹] 
دلالت می‌کند که یقین مراتبی دارد و پایانی بر آن نیست.
[فیض کاشانی، الحقائق، ۱۴۰۹ق، ص۱۹۳]
 او نوشته است که پیامبران هم هریک در مرتبه‌ای متفاوت از آن قرار دارند.
[فیض کاشانی، الحقائق، ۱۴۰۹ق، ص۱۹۳] 
در برخی منابع اخلاقی با استناد به آیاتی از قرآن که در آنها از

«علم الیقین»،

«عین الیقین»

و «حق الیقین» سخن آمده است
[نگاه کنید به سوره تکاثر، آیه‌های ۵و۷؛ سوره واقعه، آیه ۹۵] 
سه مرتبه برای یقین بیان شده است:

🔷علم الیقین:
نخستین مرتبه یقین است و به معرفتی می‌گویند که به وسیله استدلال به دست آمده است.
[نراقی، جامع السعادات، ۱۳۸۳ق، ج۱، ص۱۲۳] 
زمانی که از نور آتش معرفت پیدا می‌کنیم که در جایی آتشی روشن است، به آن علم الیقین داریم.
[نصیرالدین طوسی، اوصاف الاشراف، ص۷۷؛ نراقی، جامع السعادات، ۱۳۸۳ق، ج۱، ص۱۲۳]

🔶عین الیقین:
در مرتبه دومِ یقین، با مشاهده مستقیم معرفت حاصل می‌شود.
[نراقی، جامع السعادات، ۱۳۸۳ق، ج۱، ص۱۲۳] 
آنگاه که از دیدن خود آتش، به وجود آن پی می‌بریم به عین الیقین رسیده‌ایم.
[نصیرالدین طوسی، اوصاف الاشراف، ۱۳۶۹ش، ص۷۷؛ نراقی، جامع السعادات، ۱۳۸۳ق، ج۱، ص۱۲۴] 
عین الیقین با ریاضت و تصفیه نفس به دست می‌آید.
[نراقی، جامع السعادات، ۱۳۸۳ق، ج۱، ص۱۲۴]
تفسیر نمونه مشاهده مرغان سر بریده‌اى که زنده شدند را، رسیدن ایمان ابراهیم به مرحله «عین الیقین» دانسته است. 
[مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۹۶ق، ج۵، ص۳۸۴]

🟠حق الیقین:
بالاترین مرتبه یقین است. در آن عالِم با معلوم وحدت پیدا می‌کند و خود را جزئی از وجود آن می‌بیند. مانند آنجا که انسان با ورود به آتش، به آن معرفت پیدا می‌کند.
[نراقی، جامع السعادات، ۱۳۸۳ق، ج۱، ص۱۲۴] 
این مرتبه را ویژه آن دسته از عارفان می‌دانند که در محبت خدا غرق شده‌اند و خود را نه موجودی مستقل، که جزئی از وجود او می‌دانند.
[نراقی، جامع السعادات، ۱۳۸۳ق، ج۱، ص۱۲۴] 
به نوشته جامع السعادات، تنها با ترک عادات، ریشه‌کن‌کردن شهوات و ریاضت‌های قوی و تلاش‌های طاقت‌فرسا می‌توان به حق الیقین رسید.
[نراقی، جامع السعادات، ۱۳۸۳ق، ج۱، ص۱۲۴]
🔴🔴🔴🔴🔴

آیت الله جوادی آملی:
ما یک «علم الیقینی» داریم که برهان است
و
یک «عین الیقینی» داریم که عرفان است، یک «حق الیقینی» داریم که شدن است. برای بهشتی‌ها در دنیا که هستند برهان دارند دلیل قطعی اقامه می‌کنند، می‌شود علم الیقین، و اگر بر اساس این علم الیقینشان عمل صالح داشته باشند جهنم و بهشت را در همین دنیا می‌بینند که می شود عین الیقین، حق الیقینشان هم، همان روح و ریحان و جنّت نعیم است.

تفسیر سوره واقعه جلسه ۱۹ (۱۳۹۶/۱۰/۲۰)

نقل از ویکی شیعه

https://mobinkarim.ir