🟢 مراتب یقین:
علمای اخلاق معتقدند یقین درجههای مختلف دارد.
به گفته فیض کاشانی حدیث پیامبر(ص) که میگوید: «عیسی بن مریم روی آب راه میرفت و اگر یقین بیشتری داشت در هوا نیز راه میرفت»
[ریشهری، میزان الحکمه، ۱۳۷۹ش، ج۱۴، ص۷۱۸۹]
دلالت میکند که یقین مراتبی دارد و پایانی بر آن نیست.
[فیض کاشانی، الحقائق، ۱۴۰۹ق، ص۱۹۳]
او نوشته است که پیامبران هم هریک در مرتبهای متفاوت از آن قرار دارند.
[فیض کاشانی، الحقائق، ۱۴۰۹ق، ص۱۹۳]
در برخی منابع اخلاقی با استناد به آیاتی از قرآن که در آنها از
«علم الیقین»،
«عین الیقین»
و «حق الیقین» سخن آمده است
[نگاه کنید به سوره تکاثر، آیههای ۵و۷؛ سوره واقعه، آیه ۹۵]
سه مرتبه برای یقین بیان شده است:
🔷علم الیقین:
نخستین مرتبه یقین است و به معرفتی میگویند که به وسیله استدلال به دست آمده است.
[نراقی، جامع السعادات، ۱۳۸۳ق، ج۱، ص۱۲۳]
زمانی که از نور آتش معرفت پیدا میکنیم که در جایی آتشی روشن است، به آن علم الیقین داریم.
[نصیرالدین طوسی، اوصاف الاشراف، ص۷۷؛ نراقی، جامع السعادات، ۱۳۸۳ق، ج۱، ص۱۲۳]
🔶عین الیقین:
در مرتبه دومِ یقین، با مشاهده مستقیم معرفت حاصل میشود.
[نراقی، جامع السعادات، ۱۳۸۳ق، ج۱، ص۱۲۳]
آنگاه که از دیدن خود آتش، به وجود آن پی میبریم به عین الیقین رسیدهایم.
[نصیرالدین طوسی، اوصاف الاشراف، ۱۳۶۹ش، ص۷۷؛ نراقی، جامع السعادات، ۱۳۸۳ق، ج۱، ص۱۲۴]
عین الیقین با ریاضت و تصفیه نفس به دست میآید.
[نراقی، جامع السعادات، ۱۳۸۳ق، ج۱، ص۱۲۴]
تفسیر نمونه مشاهده مرغان سر بریدهاى که زنده شدند را، رسیدن ایمان ابراهیم به مرحله «عین الیقین» دانسته است.
[مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۹۶ق، ج۵، ص۳۸۴]
🟠حق الیقین:
بالاترین مرتبه یقین است. در آن عالِم با معلوم وحدت پیدا میکند و خود را جزئی از وجود آن میبیند. مانند آنجا که انسان با ورود به آتش، به آن معرفت پیدا میکند.
[نراقی، جامع السعادات، ۱۳۸۳ق، ج۱، ص۱۲۴]
این مرتبه را ویژه آن دسته از عارفان میدانند که در محبت خدا غرق شدهاند و خود را نه موجودی مستقل، که جزئی از وجود او میدانند.
[نراقی، جامع السعادات، ۱۳۸۳ق، ج۱، ص۱۲۴]
به نوشته جامع السعادات، تنها با ترک عادات، ریشهکنکردن شهوات و ریاضتهای قوی و تلاشهای طاقتفرسا میتوان به حق الیقین رسید.
[نراقی، جامع السعادات، ۱۳۸۳ق، ج۱، ص۱۲۴]
🔴🔴🔴🔴🔴
آیت الله جوادی آملی:
ما یک «علم الیقینی» داریم که برهان است
و
یک «عین الیقینی» داریم که عرفان است، یک «حق الیقینی» داریم که شدن است. برای بهشتیها در دنیا که هستند برهان دارند دلیل قطعی اقامه میکنند، میشود علم الیقین، و اگر بر اساس این علم الیقینشان عمل صالح داشته باشند جهنم و بهشت را در همین دنیا میبینند که می شود عین الیقین، حق الیقینشان هم، همان روح و ریحان و جنّت نعیم است.
تفسیر سوره واقعه جلسه ۱۹ (۱۳۹۶/۱۰/۲۰)
نقل از ویکی شیعه
https://mobinkarim.ir
