مسلمانان در دوران معاصر بیش از هر دوران دیگر به شناخت صحیح از فرهنگ غنی اسلامی نیازمندند. برای این منظور در میان علمای و بزرگانی که واقف به حقایق اسلامی باشند هیچ گروهی همانند اهل بیت رسول اعظم اسلام علیهم السلام نیست. در میان اهل بیت علیهم السلام نیز یکی از ایشان که فرصت یافت تا تعالیم بی کران دین را مطرح کند امام پنجم شیعیان، حضرت محمد بن علی الباقر علیهماالسلام است.

بخشى از دوره امامت آن حضرت، مقارن با تبلیغات سرّى بنى عبّاس و درگیرى آنان با بنى امیّه بود. این امر به همراه آزادسازى رسمى کتابت حدیث در آغاز سده دوم هجرت، فرصتى مناسب براى نشر دین و تعلیم و تربیت در اختیار ایشان گذارد تا با موشکافى‏ هاى عالمانه، تمدّن بشرى را براى همیشه مرهون خویش کند و دوران بیست ساله امامتش بر تارک تابناک دوره طلایى اسلام بدرخشد.

 

مطلوب بودن یاد خدا در هر حال

مهمترین و ریشه ای ترین موضوع دین مسئله خداست. اینکه خدا باید همیشه و در همه امور زندگی در نظر گرفته شود. خدا تنها مختص به مسجد و سجاده نیست. کلام امام در این باره چنین است:

«عن أبی جعفر علیه السلام قال‏: مکتوب فی التوراه التى لم تغیّر: إنّ موسى سأل ربّه فقال: إلهی و سیّدی، إنّه یأتی علیّ مجالس أعزّک و أجلّک أن أذکرک فیها، فقال: یا موسى، إنّ ذکری حسن على کلّ حال.»(۱)

از امام باقر علیه السلام روایت شده که فرمود: در توراتى که همیشه ماندگار است، نوشته شده که، موسى به خداوند عرض کرد: اى خداوند و مولاى من، براى من مجالسى پیش مى‏آید که در آن نام تو را با عزت و جلال یاد کنم، آیا خوب است؟ خطاب آمد: اى موسى، ذکر نام من در همه احوال خوب و نیک است.(۲)

 

شرط  توجه خاص خداوند به بندگان

خداوند به همه مخلوقاتش توجه دارد اما نسبت به بندگان صالح خود توجه و عنایت ویژه ای می نماید. این توجه که در برخی روایات به عنوان یاد کردن خدا تعبیر شده است و در برخی دیگر به عنوان دوست داشتن خداوند به چه حاصل می شود؟ جواب این پرسش در کلام حضرت آمده است:

«ابو حمزه ثمالى از امام‏ باقر علیه السلام نقل کرده که حضرت فرمود: در تورات نوشته شده، موسى به خداوند عرض کرد: خداوندا، آیا به من نزدیک هستى که با صداى آهسته تو را صدا کنم و یا دورى که با صداى بلند تو را بخوانم؟ خطاب آمد: اى موسى، من همنشین کسى هستم که مرا یاد کند.

موسى عرض کرد: پس به من با پوشاندن عیبهایم منت بگذار، در روزى که فقط تو مى‏توانى روى عیبهاى مردم پرده بکشى. و به من بگو چه کسانى در روز قیامت عیبهایشان مستور مى‏باشد؟

خطاب آمد: کسانى که مرا یاد مى‏کنند، من هم آنها را یاد مى‏کنم. آنان که مرا دوست دارند، من هم آنها را دوست دارم. اینها هستند که اگر بخواهم براى اهل زمین بلایى نازل کنم، به خاطر آنها بلا را نازل نمى‏کنم.(۳)

 

گران قدرترین مردم

به امام باقر علیه السّلام گفته شد: گران قدرترین مردم کیست؟ فرمود: آن که دنیا را بهاى خود نبیند.(۴)

حکمت های الهی در عمل بندگان

خداوند سه چیز را در سه چیز پنهان کرده است: خشنودى ‏اش را در اطاعتش پنهان کرده، پس هیچ طاعتى را کوچک مشمار که شاید خشنودیش در آن باشد و ناخشنودى ‏اش را در معصیتش پنهان کرده، پس هیچ معصیتى را کوچک مشمار که شاید ناخشنودى‏ اش در آن باشد و اولیایش را در خلقش پنهان کرده، پس هیچ کس را کوچک مشمار که شاید ولىّ خدا باشد.(۵)

 

نتیجه ترک فریضه امر به معروف و نهی از منکر

ابى عصمت (قاضى مرو) از حضرت ابا جعفر امام‏ باقر علیه السلام نقل کرده که: حضرت در ضمن بیان حدیث طولانى که متضمن تهدید و وعده و وعید براى کسانى که امر به معروف و نهى از منکر را ترک مى‏کنند بوده، حضرت بعد از آن مطالب فرموده: خداوند عز و جل به شعیب علیه السلام وحى کرد که: من از قوم تو چهار صد هزار نفر از بدان آنها و شصت هزار نفر از نیکان آن را عذاب خواهم داد. شعیب عرض کرد: خداوندا، بدان را عذاب مى‏دهى مانعى ندارد، اشرار مستحق کیفرند. ولى اخیار را چرا معذب مى‏سازى؟ وحى آمد که: چون آنها از اهل معصیت تملق مى‏گویند و از اعمال آنها اظهار خشم نمى‏کنند.(۶)

نتیجه بی انصافی در معامله

النّبیّ صلی الله علیه وآله: فیما رواه الامام الباقر علیه السلام: … و لم ینقصوا المکیال و المیزان إلّا أخذوا بالسّنین و شدّه المئونه و جور السّلطان؛ و لم یمنعوا الزّکاه إلّا منعوا القطر من السّماء؛ و لو لا البهائم لم یمطروا …(۷)

پیامبر صلی الله علیه وآله به روایت امام‏ باقر علیه السلام: … در پیمایش و وزن کردن اجناس، حقّ مردمان را تضییع نکنند، مگر اینکه گرفتار قحطى و سنگین شدن هزینه ‏ها و ستم صاحبان قدرت شوند؛ و از دادن زکات خوددارى نورزند، مگر اینکه فرو ریختن آب از آسمان کاسته شود؛ و اگر به خاطر چارپایان نباشد از باران محروم مانند … (۸)

 

ثواب صبر بر بیماری

از ابو على اشعرى از محمد بن سالم از احمد بن نصر از عمرو بن شهر از جابر از امام‏ باقر علیه السلام از رسول خدا صلى اللَّه علیه و آله از خداوند متعال، نقل کرده که حضرت حق فرمود: هر کس سه روز بیمار شود و از بیماریش براى عیادت‏کنندگان شکایت نکند، من گوشتهاى بدن او را به گوشتهاى خوب و خون بدنش را به خون بهتر تبدیل مى‏کنم. اگر او را شفا دادم پس گناهى در نزد من ندارد و اگر او را قبض روح کردم، داخل رحمت خود مى‏کنم.(۹)

 

پی نوشت:

۱) کلینى، محمد بن یعقوب بن اسحاق، الکافی (ط – الإسلامیه)، ۸جلد، دار الکتب الإسلامیه – تهران، چاپ: چهارم، ۱۴۰۷ ق، ج‏۲ ؛ ص۴۹۷

۲) شیخ حر عاملى، محمد بن حسن، الجواهر السنیه فی الأحادیث القدسیه (کلیات حدیث قدسى)، ۱جلد، انتشارات دهقان – تهران، چاپ: سوم، ۱۳۸۰ش، ص۸۳

۳) شیخ حر عاملى، محمد بن حسن، الجواهر السنیه فی الأحادیث القدسیه (کلیات حدیث قدسى)، ۱جلد، انتشارات دهقان – تهران، چاپ: سوم، ۱۳۸۰ش،  همان، ص۸۲-۸۳

۴) شهید اول، محمد بن مکى، الدرّه الباهره من الأصداف الطاهره (ط – القدیمه مع الترجمه )، ۱جلد، انتشارات زائر – قم، چاپ: اول، ۱۳۷۹ ش، ص۲۸

۵) شهید اول، محمد بن مکى، ص۲۷

۶) شیخ حر عاملى، محمد بن حسن، الجواهر السنیه فی الأحادیث القدسیه (کلیات حدیث قدسى)، ص۶۱

۷) اصول کافى ۲/ ۳۷۳٫

۸) حکیمى، محمدرضا و حکیمى، محمد و حکیمى، على، الحیاه / ترجمه احمد آرام، ۶جلد، دفتر نشر فرهنگ اسلامى – تهران، چاپ: اول، ۱۳۸۰ش، ج‏۴ ؛ ص۵۴۱

۹) شیخ حر عاملى، محمد بن حسن، الجواهر السنیه فی الأحادیث القدسیه (کلیات حدیث قدسى)، ص۲۶۱

سید روح الله علوی              

بخش تاریخ و سیره معصومین تبیان