مرد اعرابی حضور پیغمبر اسلام صلی الله علیه آمد و گفت: مگر نه این است که تو از جهت والدین از همه ما بهتر و از جهت اولاد از همه ما شریفتری؟ در ایام جاهلیت بر ما مقدم بودی و هم اکنون در اسلام رئیس ما هستی؟ رسول اکرم از این سخنان تملّق آمیز خشمگین شد و به مرد اعرابی فرمود: زبانت در پشت چند حجاب قرار دارد؟ جواب داد: دو حجاب یکی لبها و دیگری دندانها. فرمود : هیچ یک از این دو مانع نتوانست حدّت زبان تو را از ما بگرداند سپس فرمود: تحقیقاً بین تمام آنچه که در دنیا به فردی اعطا شده است هیچ چیز برای آخرت او زیانبارتر از طلاقت زبان و نفوذ کلام نیست. برای آنکه مرد را ساکت کند و به آن صحنه ناراحت کننده خاتمه دهد به علی علیه السلام فرمود: برخیز و زبانش را قطع کن آن حضرت حرکت کرد چند درهمی به وی داد و خاموشش ساخت.
سخن آن حضرت به قدری شدید و تکان دهنده بود که حضار تصور کردند علی علیه السلام زبان او را قطع خواهد کرد ولی پیشوای اسلام با اداء این جمله تند از طرفی مراتب ناراحتی و عدم رضایت خود را از گفتههای او آشکار نمود و از طرف دیگر به همه حضار فهماند که تملّق و چاپلوسی از عیوب بزرگ اخلاقی است. حضرت صادق علیه السلام فرمود: « هر که با مسلمانان به دورو و دو زبان برخورد کند، روز قیامت بیاید در حالى که براى او دو زبان از آتش باشد.» مقصود کسانى هستند که براى جلب نفع دنیوى نزد هر کس مطابق تمایلات او سخن گویند و به اصطلاح معروف نان را به نرخ روز خورند، و این کار باعث حقیقتپوشىها و حقکشیهاى زیادى گردد و بقول علامه مجلسى (ره) و دیگران این عین نفاق است. (أصول الکافی / ترجمه مصطفوى/ ج۴/۴۲ )
زبان یکی از بهترین ابزار شیطان در گمراه کردن انسان است. چرا که عضوی است که استفاده از آن در نهایت سهولت و مجال آن بی حد و نهایت است و سرکشی آن از سایر اعضاء بیشتر است. پس مراقبت و محافظت از آن بر هر کس واجب و لازم است
زبان عضوی کوچک اما بزرگ
زبان از بزرگترین نعمتهاى الهى است، زیرا به وسیله زبان است که انسان از سایر حیوانات مشخص مىشود، زبان بالاترین حواس است؛ زیرا چشم غیر از رنگها و شکلها را تشخیص نمىدهد، و گوش جز صداها را نمىشنود، و دست به غیر از اجسام دسترسى ندارد، و همین طور سایر اعضاى بدن، امّا میدان عمل زبان وسیع است، هیچ محدودهاى ندارد و میدان عملش بىپایان است، بنا بر این در راه خیر دامنه عمل زبان گسترده، و در راه شر نیز میدان عملش باز است، بنا بر این هر کس قید را از زبانش بردارد به پرتگاه هلاکت کشانده مىشود و سرانجام به جهنّم سقوط مىکند، و هیچ چیز باعث افتادن مردم روى بینىهایشان در آتش جهنم نمىشود، مگر نتایج و فراوردههاى زبانشان، و از دست زبان نجات نمىیابند مگر اینکه آن را مقید به قید شریعت کرده و آزاد نگذارند جز در مواردى که براى دنیا و آخرت سودمند باشد، زیرا پیامبر خدا (صلی الله علیه و آله) فرمود: هر که خاموشى اختیار کرد، نجات یافت. زبان عضوی کوچک اما دارای نقشی بزرگ و قابل توجه است. على بن الحسین علیهما السّلام فرمود: در هر بامداد زبان آدمیزاد بر تمام اعضائش مشرف شود و گوید: چگونه هستید؟ گویند: اگر تو ما را رها کنى خوبیم و میگویند: خدا را خدا را نسبت به ما بیاد آور و سوگندش دهند و گویند ما به سبب تو ثواب و عقاب بینیم. (همان/ ج۳/ ۱۷۷ )
زبانت را نگه دار
زبان یکی از بهترین ابزار شیطان در گمراه کردن انسان است. چرا که عضوی است که استفاده از آن در نهایت سهولت و مجال آن بی حد و نهایت است و سرکشی آن از سایر اعضاء بیشتر است. پس مراقبت و محافظت از آن بر هر کس واجب و لازم است.
على علیه السّلام فرمود: همه نیکىها در سه خصلت جمع شدهاند. سکوت، سخن و نظر . هر سخنى که در آن ذکرى نباشد لغو است، هر سکوتى که در آن تفکر نباشد غفلت است و هر نظرى که در آن عبرت نباشد بیهوده است
امام صادق (علیه السّلام) فرمود: نجات مۆمن در نگهدارى زبان خود اوست.(پاداش نیکیها و کیفر گناهان/ ص ۴۶۱) حارث گفت: از امیر المۆمنین(علیه السلام) شنیدم که فرمود: هیچ چیزى به زندانى شدن طولانى، سزاوارتر از زبان نیست. (هر چه کمتر سخن گویى کمتر گناه کنى) (الخصال / ترجمه جعفرى /ج۱/ ۲۹ ) بسا نگاهى که افسوس آرد و بسا سخنى که نعمت برد، هر که بر زبانش مسلط است (و سخن بجا گوید) قومش او را فرمانده خود کنند، مرد بپا بلغزد و بهبود شود و زبانش لغزش کند و سرش بریده شود. (گنجینه معارف شیعه إمامیه / ترجمه کتاب کنز الفوائد و التعجب / ج۲ ) على علیه السّلام فرمود: همه نیکىها در سه خصلت جمع شدهاند. سکوت، سخن و نظر . هر سخنى که در آن ذکرى نباشد لغو است، هر سکوتى که در آن تفکر نباشد غفلت است و هر نظرى که در آن عبرت نباشد بیهوده است. رسول اکرم صلى اللَّه علیه و آله فرمود: زبانت را نگهدار، که آن براى تو صدقه هست و بعد فرمود: بندهاى به حقیقت ایمان نمىرسد مگر اینکه زبانش را نگهدارد و على علیه السّلام فرمود: هر کس زبانش را نگهدارد خداوند عیبش را مىپوشاند. (مشکاه الأنوار / ترجمه عطاردى/ ۱۶۶ )
شیوه کن گفتار نیکو را کزان محفوظ گردى
چون زبان معتاد گردد هر چه آموزند وى را
میتراود از زبانت آنچه یادش مىدهى
زشت باشد یا نکو بنگر چه آموزى تو وى را
خاموشی ضد مفاسد زبان
ضد آفات زبان و مفاسد آن صمت و خاموشی است و کسی را خلاصی از آفات زبان جز به آن نیست. از این جهت است که سید رسل فرمودند: هر که خاموشی را شعار خود ساخت نجات یافت. أمیر مۆمنان علیهم السّلام فرمود: هیچ چیز براى محفوظ بودن بهتر از سکوت نیست. (بحار الأنوار- ترجمه جلد ۶۷ و ۶۸ / ترجمه موسوى همدانى/ ج۲/ ۲۷۸)
راز دل خویش اگر پوشى به
و ز گفتن بی فائده خاموشى به
هرچند سخنهاى تو چون در باشد
گر جوهر فضل خویش نفروشى به
مریم پناهنده
بخش اخلاق و عرفان اسلامی تبیان
منابع:
۱)معراج السعاده/ ملا احمدنراقی
۲) داستان های تربیتی / لطیف راشدی
۳) دیوان امیر المومنین علیه السلام/ میبدی ،زمانی
۴)بحار الأنوار- ترجمه جلد ۶۷ و ۶۸ / ترجمه موسوى همدانى/ ج۲
۵)مشکاه الأنوار / ترجمه عطاردى
۶) گنجینه معارف شیعه إمامیه / ترجمه کتاب کنز الفوائد و التعجب / ج۲
۷) الخصال / ترجمه جعفرى /ج۱
۸)پاداش نیکیها و کیفر گناهان
۹)أصول الکافی / ترجمه مصطفوى/ ج۴
