وَ لَقَدْ عَهِدْنا إِلى آدَمَ مِنْ قَبْلُ فَنَسِیَ وَ لَمْ نَجِدْ لَهُ عَزْماً [۱].
ما از قبل از آدم پیمان گرفته بودیم، اما او فراموش کرده و عزم استواری برای او نیافتیم.
گرچه سرگذشت آدم و ابلیس بارها در قرآن آمده است ولی در هر مورد آمیخته با نکات جالبی است.
در این آیه، نخست از پیمان آدم با خدا سخن می گوید و می فرماید: ما از آدم قبلا عهد و پیمان گرفته بودیم ولی او فراموش کرد و بر سر پیمانش محکم ایستادگی نکرد.
شرح واژه ها
حال در اینجا منظور از این عهد کدام عهد است. بعضی گفته اند فرمان خدا مبنی بر نزدیک نشدن به درخت ممنوع است، روایات متعددی نیز این تفسیر را تأیید می کند.
البته بعضی از مفسران احتمالات دیگری داده اند که آنها را نیز شاخ و برگ این معنی می توان شمرد.
مانند اخطار خداوند به آدم که شیطان دشمن سرسخت اوست و از او پیروی نکند.
و اما فراموشی، مسلما به معنای فراموشی مطلق نیست. زیرا در فراموشی مطلق عتاب و ملامتی وجود ندارد.
بلکه یا به معنای ترک کردن است. چنانکه در تعبیرات روزمره به کسی که به عهد خودش وفا نکرده می گوییم:
گویا عهد خود را فراموش کردی.
و یا به معنای فراموشی هایی است که به خاطر کم توجهی پیدا می شود.
و منظور از عزم در اینجا تصمیم و اراده محکمی است که انسان را در برابر وسوسه های نیرومند شیطان حفظ کند.
در هر حال بدون شک آدم مرتکب گناهی نشد، بلکه تنها ترک اولایی از او
